ภาษากับโครงสร้างอำนาจในสังคมไทย: การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์
2 สาขาวิชาไทยศึกษา คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร
บทความนี้วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับโครงสร้างอำนาจในสังคมไทย ผ่านกรอบการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (Critical Discourse Analysis) โดยศึกษาการใช้ระดับภาษา คำราชาศัพท์ และคำเรียกขานในบริบทต่าง ๆ ผลการศึกษาพบว่าภาษาทำหน้าที่ผลิตซ้ำและธำรงไว้ซึ่งลำดับชั้นทางสังคม พร้อมทั้งเปิดพื้นที่ให้เกิดการต่อรองและท้าทายอำนาจในเวลาเดียวกัน
1. บทนำ
ภาษาเป็นมากกว่าเครื่องมือสื่อสาร หากแต่เป็นสนามแห่งการช่วงชิงความหมายและอำนาจ แนวคิดนี้ได้รับการพัฒนาอย่างเป็นระบบโดยนักภาษาศาสตร์เชิงวิพากษ์[1] ที่เสนอว่าทุกการใช้ภาษาล้วนฝังอยู่ในความสัมพันธ์เชิงอำนาจ
ในบริบทสังคมไทย ระบบระดับภาษาและคำราชาศัพท์เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการสะท้อนและผลิตซ้ำลำดับชั้นทางสังคม
2. ระเบียบวิธีวิจัย
การศึกษานี้ใช้วิธีวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ตามกรอบสามมิติ ได้แก่ มิติข้อความ มิติปฏิบัติการวาทกรรม และมิติปฏิบัติการทางสังคม[2] เก็บข้อมูลจากบทสนทนาในสื่อ 240 ชิ้น
3. ผลการศึกษาและอภิปราย
ผลการวิเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าการเลือกใช้ระดับภาษามิได้เป็นกลาง หากแต่สื่อถึงตำแหน่งแห่งที่ทางสังคมของผู้พูดและผู้ฟัง และทำหน้าที่กำกับระยะห่างเชิงอำนาจระหว่างคู่สนทนา